Ym mis Mehefin, teithiodd y rhan fwyaf o dîm prosiect CAMAMAZON i Bonn ar gyfer cyfarfod rhif 62 o Is-gyrff Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid yn yr Hinsawdd neu SB62. Yn y blog hwn, mae Matthaeus, Hannah, Veronica a Cristina yn myfyrio ar eu profiad.
Matthaeus
Mynychais SB62 gyda thri phrif amcan: myfyrio ar bwnc fy nhraethawd meistr, ysgrifennu, a dilyn y paratoadau dan arweiniad llywyddiaeth COP30 yn agos. Roeddwn hefyd eisiau deall, yn ymarferol, sut mae sesiwn SB62 yn gweithio yng nghyd-destun UNFCCC .
Am saith niwrnod yn Bonn, dilynais bynciau allweddol, gan gynnwys pontio teg, materion rhywedd, a thrafodaethau yn ymwneud â’r IPCC . Mae bod yn bresennol yn y gofodau hyn wedi fy helpu i ddeall yn well ddeinameg trafodaethau rhyngwladol a’r gwahanol randdeiliaid sy’n rhan ohonynt. Ar bwnc rhywedd, er enghraifft, clywais syniadau o sawl gwlad, pob un â’i safbwynt ei hun. Roedd yn agoriad llygad gweld sut y symudodd y negodi yn raddol tuag at gynigion mwy cynhwysol. Yn anffodus, daeth y drafodaeth hon i ben heb gytundeb terfynol ac roedd i fod i barhau yr wythnos ganlynol, ar ôl i mi adael.
Y tu allan i leoliad swyddogol UNFCCC, un o uchafbwyntiau fy mhrofiad oedd cymryd rhan yn y Gwersyll Hinsawdd —gofod amgen a chroesawgar lle cysylltais ag ymgyrchwyr hinsawdd ifanc o bob cwr o’r byd. Cymerais ran mewn gweithdai dan arweiniad Marcele Oliveira (Llywydd Hyrwyddwr Hinsawdd Ifanc ) ar weithredu ar y cyd, o’r enw Multirão, cyfnewid profiadau gyda llawer o bobl, ac, fel bonws, mwynhau prydau am ddim bob dydd. Roedd yn ofod o gysylltiad, gwrthwynebiad a dysgu.
Yn ogystal, cefais yr anrhydedd o siarad yn bersonol â’r Llysgennad André Corrêa do Lago, Llywydd COP30, ac Ana Toni, Prif Swyddog Gweithredol COP30. Cynhaliwyd y cyfarfod hwn yn ystod sgwrs rhwng llywyddiaeth COP30 a chynrychiolwyr o gymdeithas sifil. Roedd natur agored a pharodrwydd y llywydd i gymryd rhan mewn deialog wedi creu argraff fawr arnaf. Nid wyf yn siŵr a yw llywyddiaethau eraill COP wedi ymgysylltu mor uniongyrchol â’u cymdeithasau sifil. Un datganiad a arhosodd gyda mi oedd am fenter dan arweiniad Sonia Guajajara, Gweinidog Pobl Frodorol Brasil, sy’n hyfforddi arweinwyr brodorol ifanc i gymryd rhan yn COP30, gyda’r nod o ddod â mwy o gynhwysiant i’r trafodaethau, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol.
Rwy’n credu bod gan Brasil botensial enfawr i chwarae rôl flaenllaw yn COP30, yn enwedig fel y wlad sy’n ei chynnal. Dim ond camau bach a gymerwyd hyd yn hyn, ond maent yn cynnig llygedyn gwerthfawr o obaith. Roedd SB62 yn ddefnyddiol iawn wrth bennu ffocws pwnc fy nhraethawd hir yn hyn o beth, wrth i mi benderfynu dadansoddi arweinyddiaeth hinsawdd Brasil.
Hannah
Fy mhrif nod yn SB62 oedd i ni fel prosiect ddechrau datblygu ffordd gyfunol o weithio yn y cyfnod cyn COP30. Mae dwy elfen i hyn. Yn gyntaf, beth ydym yn ei ddilyn yn y trafodaethau a fydd yn rhoi dirnadaeth i ni o’r llywyddiaeth a’r gwahanol grwpiau cyfranogwyr rydym yn canolbwyntio arnynt, gan gynnwys pobl frodorol, ieuenctid a gwyddoniaeth? Ac yn ail, i ba raddau mae angen ffordd a fframwaith cyffredin arnom i lywio ein harsylwi a’n dadansoddi? Mae meddwl yn nhermau gwneud cytundebau yn rhoi ffordd benodol i ni feddwl am drafodaethau, ond mae mwy o waith cysyniadol i’w wneud i nodi’r hyn yr ydym gyda’n gilydd yn cyd-fynd ag ef fel tîm prosiect a’r rhesymeg wrth wraidd hyn. Un o’r pethau roeddwn i wedi bod yn gweithio arno wrth baratoi oedd tabl o wahanol wybodaeth. Roeddwn i eisiau rhoi cynnig ar ffordd newydd o gymryd nodiadau sy’n ceisio cipio’r gwahanol ffyrdd hyn o wybod a phrofi a allai’r dull hwn fod yn offeryn defnyddiol ar gyfer dod yn ymwybodol o’r gwahanol fydoedd sy’n croestorri ac sy’n rhan o’r digwyddiadau hyn.
ardd rhwng sesiynau.
Yr ail fater yw beth i’w ddilyn. Dyw’r cwestiwn hwn byth yn bell o’m meddwl yn unrhyw un o’r digwyddiadau hyn. Gall gymryd llawer o egni i dawelu’r amheuaeth blagus a’r angen i fod yn rhywle arall, yn arsylwi rhywbeth gwahanol. Fodd bynnag, rwy’n gweld bod yr amheuaeth hon yn tawelu unwaith y byddaf mewn ystafell, wedi ymgolli yn y drafodaeth. Y tro hwn fe’i gwnaed yn haws gan 4ydd llythyr llywyddiaeth COP30 sy’n nodi bod y Global Stocktake (GST) yn ganolog i weledigaeth Brasil ar gyfer COP30. Mae’r GST yn fecanwaith adolygu pum mlynedd a grëwyd yng Nghytundeb Paris i bwyso a mesur ar y cyd y gwaith o weithredu’r
cytundeb a chynnydd tuag at gyrraedd y nod tymheredd hirdymor. Fel y cyfryw, mae’r GST yn hanfodol ar gyfer adolygu cynnydd ar y cyd ac ar gyfer cynyddu uchelgais dros amser. Mae canlyniad pob adolygiad byd-eang wedi’i gynllunio i hysbysu Partïon wrth ddiweddaru a gwella eu cyfraniadau a bennir yn genedlaethol (NDCs) a gwella cydweithrediad rhyngwladol ar gyfer gweithredu ar yr hinsawdd. Yn bwysig, mae’r ymarfer mesur hwn wedi’i angori yn, ac ynghlwm wrth, y wyddoniaeth orau sydd ar gael, gan gynnwys adroddiadau IPCC, sy’n darparu’r ffon fesur i fesur cynnydd a chynyddu uchelgais.
Rydw i wedi bod yn dilyn y GST ers COP27. Ffocws presennol y trafodaethau sy’n berthnasol i’r GST yw pennu effaith y GST cyntaf a mynd ar drywydd ei ganfyddiadau, a thrafod y dulliau ar gyfer yr ail GST. Ni chafodd yr un o’r eitemau hyn eu cwblhau’n derfynol yn Bonn, sy’n golygu bydd y trafodaethau yn parhau yn Belém, wrth i’r trafodwyr ddod o hyd i ffyrdd o bontio gwahaniaethau mawr ar ba gynnwys, a thrwy ba broses, i fynd ar drywydd canlyniadau GST. Tra bod yr UE, y DU, Awstralia ac ati eisiau osgoi ffocws ar gyllid, mae Tsieina, India, Saudi Arabia, ymhlith eraill, eisiau sicrwydd bod gweithredu yn parhau i gael ei benderfynu ar lefel genedlaethol ac nad oes unrhyw fecanwaith yn cael ei ddatblygu ar gyfer enwi a chywilyddio gwledydd unigol. Fel mae casgliadau drafft y trafodaethau Ymchwil ac Arsylwi Systematig yn nodi, ac fel sy’n amlwg i arsylwyr, mae’r wyddoniaeth sy’n llywio ac yn sail i’r GST hefyd yn destun gwrthdaro a brwydro wrth i lywodraethau geisio pennu a/neu gelu’r wyddoniaeth sydd â’r potensial i leddfu neu roi pwysau pellach ar ymatebion a bennir yn genedlaethol ac asesiad ar y cyd o hyn.
Ond fel Matthaeus, i mi hefyd, un o’r agweddau gorau oedd y Gwersyll Hinsawdd. Un o nodau canolog prosiect CAMAMAZON yw hwyluso mwy o ddealltwriaeth o brosesau COP, a mwy o gyfranogiad ynddynt, fel man canolog ar gyfer gwneud cytundebau hinsawdd. Mae’r gwersyll hinsawdd yn bendant yn cyfrannu at y nod hwn trwy greu man cyfarfod rhwng ymgyrchwyr, ymchwilwyr a’r rhai sy’n digwydd bod yn mynd heibio a chychwyn sgwrs a chyfnewid gwybodaeth am weithredu ar yr hinsawdd. Roeddwn yn arbennig o ddiolchgar i drefnwyr y gweithdy a oedd yn ceisio nodi strategaethau ar gyfer gwella cyfranogiad yn y GST a’r gweithdy adrodd hanner amser ar drafodaethau hyd yn hyn, trwy lygaid ymgyrchwyr cymdeithas sifil ifanc. Mae’r rhain yn darparu’r fforwm delfrydol ar gyfer rhannu mewnwelediadau a phrofi safbwyntiau ar beth yw’r broses a beth allai fod yn ei gylch.
Veronica
Dyma’r tro cyntaf i mi gymryd rhan yn yr hyn a elwir yn “Cyfarfodydd Hinsawdd Mehefin” yr UNFCCC. Cyrhaeddais gyda’r nod o ddeall, yn ymarferol, sut mae’r sesiynau hyn yn gweithio — wedi’r cyfan, dyma le mae’r agendâu i’w trafod yn COP30 yn dechrau cymryd siâp. Gosodais ddau brif ffocws ar gyfer fy nghyfranogiad.
Y cyntaf oedd dilyn symudiadau Llywyddiaeth COP30 yn agos. Roeddwn i eisiau deall eu blaenoriaethau, eu strategaethau, a sut roedden nhw’n trefnu eu hunain y tu ôl i’r llenni. Yn y broses hon, fe wnes i wrando ar, ac ymgysylltu â, chyfranogwyr o gymdeithas sifil, cynrychiolwyr y llywodraeth, a diplomyddion.
Yr ail ffocws oedd ymchwilio i’r agenda ynghylch pontio teg. Ceisiais ddeall sut mae’r thema hon — sydd mor hanfodol, ond yn dal i fod yn destun dadl — yn cael sylw. Beth yn union yw ystyr “pontio”? Ble mae’r pwyntiau cydgyfeirio, a ble mae anghytundebau yn parhau i rwystro sefydlu cynllun gweithredu a mecanwaith byd-eang (neu ryw fformat sefydliadol arall) ar gyfer pontio teg?
Roedd hi’n bythefnos brysur. Roedd yr amserlen yn orlawn, ac roedd y cefndir yn amhosibl ei anwybyddu. Roedd yr awyrgylch yn llawn tensiynau — ymosodiadau Israel ar Gaza, y rhyfel yn Wcráin, y gwrthdaro rhwng Israel, UDA ac Iran. Ni chafodd y rhain eu crybwyll yn benodol yn yr areithiau, ond gellid eu teimlo yn yr awyr, yn y posteri, ac yn lleisiau protestwyr cymdeithas sifil y tu allan. A’r union fudiadau a’r sefydliadau hyn a’n hatgoffodd ni o’r pwrpas y tu ôl i’r cyfan. Yng nghanol anghytundebau diplomyddol, roeddent yn mynnu lle canolog i gyfiawnder hinsawdd. Roeddent yn mynnu bod lleisiau tiriogaethau a chymunedau yr effeithir arnynt yn cael eu clywed yng ngwir ystyr y gair. Gwnaethant ein hatgoffa nad yw cyfiawnder yn bosibl heb roi terfyn ar ecsbloetio tanwydd ffosil a mynd i’r afael ag anghydraddoldeb.
Y tu mewn i’r ystafelloedd trafod, roedd distawrwydd hefyd yn siarad cyfrolau. Amharodrwydd sawl gwlad i gydnabod bod yn rhaid i bontio teg fynd y tu hwnt i danwydd ffosil. Cenhedloedd datblygedig yn gyndyn o ymrwymo’r adnoddau sydd eu hangen i wneud y pontio hwn yn deg. Dilynais rai o ymdrechion Llywyddiaeth COP30 i geisio dod o hyd i lwybrau hyfyw yn wyneb y cyfyngiadau strwythurol a gwleidyddol hyn.
Yn ogystal, ers Baku, rwyf wedi bod yn dysgu am wleidyddiaeth bathodynnau.
Mae’ch bathodyn yn penderfynu ble gallwch chi — neu na allwch chi — fynd. Ond mae yna ardaloedd amwys: eiliadau pan fydd trafodwyr yn penderfynu bod yn rhaid i arsylwyr adael yr ystafell, a gofynnir i’r rhai sydd â bathodynnau “arsylwr” gamu allan. Neu pan fydd gennych fathodyn “gorlif parti” ac rydych naill ai’n cael eich troi ymaith neu mae gofyn i chi adael oherwydd capasiti ystafell. Ro’n i’n teimlo’n ansicr o ganlyniad i hyn — ansicrwydd cyson ynglŷn â’m hawl i fod yno. Ofn o gael fy atal rhag dilyn y trafodaethau ar unrhyw adeg.
Fe wnaeth mynychu SB62 fy ngalluogi i gael gwell dealltwriaeth o’r heriau a’r datblygiadau posibl yn y cyfnod cyn COP30. Fe wnaeth hefyd fy arwain i fyfyrio ar gyfyngiadau’r gofod hwn o ran cyfranogiad ystyrlon.
Cristina
Nid wyf erioed wedi mynychu COP Hinsawdd, a dim ond unwaith rydw i wedi dilyn y trafodaethau yn Bonn, flynyddoedd lawer yn ôl. Nid yw fy ymchwil wedi canolbwyntio cymaint ar drafodaethau ynghylch egwyddorion, normau a rheolau rhyngwladol, ond yn hytrach ar bolisïau cyhoeddus a mecanweithiau cydweithredu rhyngwladol (cronfeydd, cymorth technegol/Cymorth Datblygu Swyddogol neu ODA) sy’n dod i’r amlwg ar gyfer eu gweithredu, a sut mae’r rhain yn cael eu hadlewyrchu’n lleol – mewn geiriau eraill, canfyddiad cyfranogwyr cenedlaethol a lleol ohonynt a sut maent yn gweithredu arnynt. Ar ben hynny, rwy’n ystyried fy hun yn fwy o berson bioamrywiaeth a choedwigoedd na pherson hinsawdd. Felly, dyma fynd i Bonn gydag agwedd fwy “archwiliol”, gyda’r nod o ddeall materion sy’n gysylltiedig â chyllid, yn enwedig y rhai sy’n ymwneud â choedwigoedd, ac i arsylwi sut mae materion agenda hinsawdd wedi bod yn gysylltiedig â bioamrywiaeth a choedwigoedd.
Gan mai dim ond dydd Sadwrn, 21 Mehefin, y cyrhaeddais i, wnes i ddim dilyn yr agenda trafodaethau, ond buan iawn y dysgais na fyddai materion sy’n ymwneud ag ymrwymiadau ariannu yn cael eu trafod. Cefais fynychu sawl digwyddiad ochrol, gan gynnwys un gyda’r Gweinidog Sônia Guajajara o’r Weinyddiaeth Pobl Frodorol, a ailddatganodd rai safbwyntiau allweddol, megis y galw am gyllid uniongyrchol a mecanweithiau symlach ar gyfer Pobl Frodorol. Yr hyn oedd yn newydd i mi oedd y pwyslais ar synergeddau bioamrywiaeth-hinsawdd, a’r cyhoeddiad y byddent yn llunio rhestr o gamau gweithredu parhaus o fewn Tiriogaethau Brodorol. Roedd digwyddiad ochrol arall yn ymwneud â’r TFFF (Tropical Forest Forever Facility), a fynychwyd gan y Llysgennad Lilian, sy’n debygol o gael ei lansio yn COP30 yn Belém, ond bydd yn cael ei drafod y tu allan i fframwaith UNFCCC a Chytundeb Paris. Gan mai cronfa fuddsoddi ariannol ydyw, nid oedd yn glir i mi a fyddai’r risg o droi coedwigoedd yn bethau ariannol a masnachol yn cael ei gorbwyso gan yr addewid y byddai rhan o’r cyllid yn cael ei sianelu’n uniongyrchol i Bobl Frodorol a chymunedau lleol. Un pwynt allweddol fydd y diffiniad o “goedwigoedd” ac a fydd y cerrado yn cael ei gynnwys. Gan ei fod yn gronfa incwm sefydlog, bydd angen sicrwydd nad yw’r adnoddau yn cael eu defnyddio i ariannu gweithgareddau sy’n cael effeithiau cymdeithasol ac amgylcheddol negyddol. Roedd yr NCQG (New Collective Quantified Goal on climate finance) yn rhywbeth y byddwn wedi hoffi ei ddeall yn well neu weld mwy o drafod arno — fodd bynnag, fel y soniwyd, nid oedd cyllid ar agenda trafodaethau Bonn, ac mae’n ymddangos bod y rhan fwyaf o’r trafodaethau mewn digwyddiadau ochrol wedi digwydd yn yr wythnos gyntaf.
Y tu hwnt i hynny, roedd dilyn y trafodaethau yn teimlo fel gwylio “llwyfan” neu efelychiad model y Cenhedloedd Unedig – cymerais nodiadau ac arsylwais ar y gwledydd ar waith. Ar ôl cymaint o flynyddoedd o drafodaethau amlochrog, roedd yn syndod sylweddoli nad oes llawer wedi newid, yn ôl pob golwg, o ran deinameg Gogledd–De, agweddau trefedigaethol, yr amharodrwydd i ddefnyddio termau fel “symud i ffwrdd o danwydd ffosil”, a’r nifer enfawr o acronymau, mecanweithiau, a threfniadau penodol — sy’n gwneud popeth yn hynod gymhleth, bron yn fyd ar wahân. Yn y cyfamser, mae tensiynau rhyngwladol yn cynyddu, mae democratiaethau dan fygythiad, mae arwerthiannau archwilio olew yn digwydd (gan gynnwys yng ngheg yr Amazon), ac rydym yn cael ein taro gan dywydd poeth eithafol (roedd Bonn yn grasboeth), llifogydd, a hyd yn oed effeithiau ehangu ynni adnewyddadwy…
wrth i lywodraethau drafod
Ymhlith yr uchafbwyntiau i mi roedd ymweld â Gwersyll Hinsawdd Bonn ddwywaith (dydd Sadwrn a dydd Sul) a gweld pobl ifanc yn trefnu eu hunain, creu mannau ar gyfer deialog, a gweini bwyd fegan o ansawdd uchel i bawb yn frwdfrydig, gan weithredu’n agored ac mewn undod. Yn ogystal, er y tu allan i gwmpas CAMAMAZON, profiad ystyrlon oedd dilyn gweithgareddau cyfranogwyr Kuntari Katu — rhaglen sy’n cael ei rhedeg gan y Weinyddiaeth Pobl Frodorol i hyfforddi arweinwyr ar faterion byd-eang. Er gwaethaf wynebu llawer o heriau yn yr arena ryngwladol, roedd eu brwdfrydedd a’n sgyrsiau yn ysbrydoledig.
Yn olaf, mewn ymateb i bryfociad gan swyddog o lywodraeth Uganda a ddywedodd nad lliniaru, addasu neu newid yn yr hinsawdd yw blaenoriaeth ei wlad, ond addysg, iechyd a diogelwch, clywais ateb pwerus gan arweinydd cymdeithas sifil Affrica: “Iechyd, addysg, diogelwch – mae hyn i gyd yn cysylltu â newid yn yr hinsawdd… mae newid yn yr hinsawdd yn rhyfel heb fwledi sy’n ein taro ni i gyd.”
Ffynonellau defnyddiol a chrynodebau SB62
Gwasanaeth Gwybodaeth Rhwydwaith y Trydydd Byd
Earth Negotiation Bulletin yn adrodd ar SB62
Nodiadau Sefydliadau Ymchwil ac Anllywodraethol Annibynnol (RINGO) o’r sesiwn